< ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարն ընթացիկ տարվա մարզային այցելությունները սկսել է սահմանամերձ Տավուշի մարզից
11.04.2016 Կատեգորիա Խորհրդատվական նյութեր (Տավուշի ԳԱՄԿ)

Կաթի արտադրություն


    Կովերին կթելը կաթնային տավարաբուծության մեջ շատ կարևոր միջոցառում է: Նրանց ճիշտ և լիարժեք կթելը կարևոր է շատ և բարձրորակ կաթ ստանալու, ինչպես նաև կովի կուրծը առողջ վիճակում պահպանելու համար:

Կովերին կթելիս անհրաժեշտ է պահպանել որոշակի կանոններ:

•Մաքուր կաթ ստանալու համար պետք է կովանոցը պահել մաքուր,կթելուց առաջ չի կարելի գոմաղբը գոմից դուրս տանել, ցամքարը  փոխել, կերը բաժանել կովերին:

•Կովերին պետք է պահել մաքուր, սակայն կթից անմիջապես առաջ նրանց չպետք է մաքրել, այլապես անասնաշենքի օդը և, հետևապես,կաթը, կարող է կեղտոտվել:

•Կաթի ամանները` ֆլյագաները, կթիդույլերը պետք է միշտ պահել մաքուր, լվանալ խոզա-նակով, սկզբում` գոլ ջրով (35-400C), այնուհետև`տաք (85-900C) սոդայաջրով, իսկ վերջում ողողել եռացրած ջրով:

•Մինչև կովին կթելը կթվորը պարտադիր պետք է ձեռքերը լվանա գոլ ջրով և օճառով, չորացնի մաքուր սրբիչով, այնուհետև հագնի մաքուր խալաթ:

•Կթելուց առաջ կթվորը պետք է զննի կովի կուրծը, պտուկները լվանա տաք (40-450C) ջրով, ապա  չորացնի մաքուր սրբիչով: Դա կարևոր է նաև սանիտարական տեսակետից բարձր որակի կաթ ստանալու համար: Լվանալուց հետո պետք է կատարել կրծի և նրա առանձին քառորդների թեթևակի նախապատրաստական մերսում: Կրծի լվանալը և մերսումը առաջացնում են գրգիռներ և խթանում կաթի արտադրության և արտազատման հետ առնչվող օրգանների գործունեությունը:

•Կթելուց յուրաքանչյուր պտուկից կաթի առաջին շիթերը պետք է հավաքել առանձին ամանի մեջ, նախ,որ այդ շիթերի մեջ կան մեծ քանակությամբ մանրէներ և ապա, որ դա հնարավորություն է տալիս  հայտնաբերել կրծաբորբով հիվանդ կովերին: Կաթի առաջին շիթերը սննդի համար չի կարելի օգտագործել: Մեծացել է կաթի միջոցով մի շարք հիվանդությունների տարածման սպառնալիքը:Առանձին շիթերում թարախ, արյան հետքեր կամ մակարդված լորձ նկատելու դեպքում պետք է դիմել  անասնաբույժի:

•Կթելու ժամանակ կովերի նկատմամբ կոպիտ վերաբերմունք չի կարելի ցուցաբերել. դա կկասեցնի  կաթի արտազատումը:

•Կովերին անհրաժեշտ է կթել օրվա մեջ երկու կամ երեք անգամ` նույն ժամերին, քանի որ նրանք կթելու  ժամանակի նկատմամբ ձեռք են բերում պայմանական ռեֆլեքս և կաթնատվությունը չի նվազում:

•Կովերին ձեռքով կթելու երեք ձև գոյություն ունի` բռնցքակիթ, մատնակիթ, ոչխարակիթ:

 Բռնցկակիթ: Կթելու ամենալավ ձևն է, այն ապահովում  է պտուկների լավ պահպանումը, կովերին կթելիս կթվորը չի հոգնում, բարձրանում է աշխատանքի արտադրողականությունը: Բռունցքով կթելիս կթվորը պտուկն առնում է ափի մեջ, բռնում որքան կարելի է բարձր և սեղմում վերևից ներքև, նախսեղմում է ցուցամատը, ապա միջին մատը, անանուն մատը և ճկույթը: Բռունցքով կթելիս պտուկը  սեղմվում է աստիճանաբար և հավասարաչափ, բութ մատը ճնշում է պտկի արմատին և անընդհատ գրգռելով հիմքի ներվերը, նպաստում է կաթի լրիվ արտազատմանը:

Կթել պետք է չոր ձեռքերով, արագ (մեկ րոպեում կատարելով 80-100 սեղմում): Արագ և լրիվ կթելը,կրծում կաթը չթողնելը կարևոր է նաև նրա համար, որ կաթի վերջին շիթերը մեծ քանակությամբ յուղ են  պարունակում` 8-10% և ավելի, մյուս կողմից դատարկ կրծում կաթի առաջացումը ավելի արագ էկատարվում:

 

Մատնակիթ: Մատնակիթի դեպքում կթվորը պտուկը վերցնում է բութ և ցուցամատ մատների մեջ և կթում վերևից ներքև ձգելով, կթելու այս ձևը ցանկալի չէ, այն կովի մոտ առաջացնում է ցավ, կենդանին  հաճախ թույլ չի տալիս կրծին ձեռք տալ, պտուկների վրա առաջանում են ճեղքվածքներ ու  գորտնուկներ, այդ բոլորը բացասաբար են անդրադառնում կաթի արտազատման արագության ևկովերի կաթնատվության վրա:

 

Ոչխարակիթ: Կովին ոչխարակիթ ձևով կթելիս կթվորը իր չորս մատները ծալած վիճակում պտուկի միկողմում է պահում, իսկ բութ մատը ծալած վիճակում` հակառակ կողմում և վերևից ներքև սեղմելով կթում է: Կթելու այս ձևնավելի լավ է, քան մատնակիթը, բայց ավելի վատ, քան բռունցքակիթը:

Կաթի արտազատումը դադարելուց հետո կատարում են կրծի եզրափակիչ մերսում և վերջնակիթ, հանելով կրծում մնացած կաթի վերջին շիթերը:

 

Կովի կաթի գնահատումը և արատները

 

  Կովի կաթը կաթնագեղձերի արտազատուկն է: Այն ունի դեղնավուն նրբերանգով սպիտակ գույն, քաղցրավուն համ և թեթևակի մաշկային  հոտ: Կաթը որպես բիոլոգիական հեղուկ, ինչպես արտաքին  միջավայրի գործոնների, այնպես էլ ֆիզիոլոգիական ներքին  պրոցեսների ազդեցությունից ենթարկվում է մի շարք  փոփոխությունների:

Կաթը, որպես անմիջական օգտագործվող սննդամթերք և որպես հումք,պետք է ապահովի որոշակի որակական հատկանիշներ:

Կաթի որակը գնահատվում է օրգանոլեպտիկ և լաբորատոր  եղանակներով:

 Օրգանոլեպտիկ եղանակով գնահատումը հիմնվում է մարդու զգայարանների տեսողության,հոտառության և ճաշակելիքի զգացողության վրա: Օրգանոլեպտիկ հատկանիշների մեջ մտնում են  համը, գույնը, հոտը, մաքրությունը և այլն:

 Լաբորատոր եղանակով որոշվում է կաթի յուղայնությունը, խտությունը, թթվությունը,սպիտակուցների պարունակությունը և ջրի առկայությունը:

Կովի կաթի կազմը դժվար է արտահայտել թվային որոշակի մեծություններով, որովհետև նա այնքան էլ  հաստատուն չէ և փոփոխվում է տարբեր պատճառներից: Կովի կաթի միջին կազմը կարելի է  բնութագրել հետևյալ մեծություններով` ջուր 87.5%, չոր նյութեր 12.5%: Վերջինիս մեջ 3.8%-ը յուղ է, 3.5%-ը սպիտակուց, որից 2.8% կազեին, 0.7% ալբումին և գլոբուլին, 4.5% կաթնաշաքար, 0.7% մոխիր:

Կովի կաթի կազմի և հատկությունների վրա ազդող հիմնական գործոններն են լակտացիայի շրջանը,կենդանու ցեղը, կերերը, կթելու տեխնիկան, զբոսանքը, կենդանու առողջական վիճակը և այլն: Այս և մի շարք այլ գործոնների ոչ լիարժեք իրականացման հետևանքով կովի կաթը ձեռք է բերում մի շարքարատներ:

 1.Դառը համը գլխավորապես առաջանում է միկրոօրգանիզմների ներգործությունից: Կաթի մեջ դառնության ի հայտ գալը կապված է սպորավոր միկրոօրգանիզմների կենսագործունեության հետ:Սրանք դիմանում են տաքացնելուն և կաթնաթթվային պրոցեսների բացակայության պայմաններում կարող են բազմանալ: Այս արատի դեմ պայքարելու միջոցներն են` մանրազնին պաստերիզացիան,մաքուր միկրոօրգանիզմներով չսերմանված կաթի ստացումը և նրա ճիշտ պահպանումը: Կաթի դառնության աղբյուր կարող են ծառայել նաև դառնահամ կերերը:

 2.Կծվածահամն առաջանում է յուղի քայքայման հետևանքով կարագաթթվի, ալդեհիդների,կետոնների և այլ նյութերի գոյացումից: Այս արատը կարելի է կանխել կաթի ստացման պրոցեսում  սանհիգենիկ պայմանները պահպանելու միջոցով: Այս արատից խուսափելու համար կաթը երկար  ժամանակ պահելիս անհրաժեշտ է պահպանման ջերմաստիճանը սահմանել 0-10C , իսկ   պաստերիզացված կաթը 100-ից ոչ բարձր աստիճաններում պետք է պահել 36 ժամից ոչ ավելի:

3.Կերահամ արատն ի հայտ է գալիս կովերը յուրահատուկ համ ու հոտով օժտված խոտերով  կերակրելիս: Այդ կերերը պարունակում են հաճախ ալկալոիդներ, որոնք կաթին տալիս են տհաճ համու հոտ: Այդպիսի կերերի թվին են պատկանում` սոխը, սխտորը, լյուպինը, շաղգամի, մանանեխի  փրերը և այլն:

Այս արատը կանխելու համար անհրաժեշտ է վերոհիշյալ կերերի քանակը պակասեցնել կամ  բոլորովին հանել:

 4.Ճարպահամության արատը առաջանում է կաթի վրա ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների  ուղղակի ազդեցության հետանքով: Չհագեցած ճարպաթթուները ուլտրամանուշակագույն  ճառագայթների ներգործության շնորհիվ կարող են հագենալ և ձեռք բերել ճարպի համ ու հոտ:

Այս արատից խուսափելու համար խորհուրդ է տրվում կաթը պահել սառը և արևի ճառագայթներից  պաշտպանված շենքերում:

 5.Կաթի անժամանակ մակարդում կարող է տեղի ունենալ, երբ մոզամեր կովերի կաթը որոշ  քանակությամբ խիժ է պարունակում, թթվության որոշակի բարձրացման հետևանքով, ինչպես նաև  միկրոօրգանիզմների կողմից մակարդող հատկություններով օժտված ֆերմենտ արտադրելիս:

Պայքարի միջոցներն են` խիժը կաթի հետ չխառնելը, կթից հետո կաթն անմիջապես պաղեցնելը և նրաստացման ու պահպանման ժամանակ սանիտարահիգիենիկ ռեժիմ սահմանելը:

 6.Ձգվող (լորձոտ) կաթ ստացվում է զանազան բակտերիաների ներգործության հետևանքով:Արատը կարող է երևան գալ ինչպես նորմալ, այնպես էլ թթված կաթում: Բարձր թթվություն ունեցող  կաթում արատը հարուցվում է կաթնաթթվային ստրեպտոկոկերի հատուկ ռասսաների կողմից, որոնք օժտված են մակարդման ժամանակ լորձանք առաջացնելու ընդունակությամբ:

Մի քանի թթու կաթնամթերքների համար սա արատ չի համարվում:

Պայքարի միջոց է հանդիսանում ինչպես կաթի պաստերիզացիան, այնպել էլ թթու կաթնամթերքների  արտադրության ժամանակ մաքուր կուլտուրաների փոխարինումը նորով:

 7.Աղի կաթ ստացվում է մաստիտով հիվանդ և մոզամեր կովերից, իսկ երբեմն էլ նախացամաքային  շրջանում: Պահանջվում է այդպիսի կաթը ընդհանուրին չխառնել, այլ մշակել առանձին:

 8.Կաթի կարմիր գույնը պայմանավորվում է նրա մեջ արյան, իսկ երբեմն էլ գունագոյացնող  բակտերիաների առկայությամբ:

Որոշ ժամանակ կաթը հանգիստ թողնելիս արյան մասնիկները նստում են հատակին կամ փաթիլների ձևով լողում են նրա մեջ: Գունագոյացնող բակտերիաներով վարակված կաթը մեկ օր (իսկ երբեմն էլավելի) պահելիս մակերեսին առաջանում են կարմիր խալեր: Այդ խալերն առաջացնում են Bact. prodigiosum (այսպես կոչված <հրաշալի>) ցուպիկները:

Բակտերիալ ծագմամբ արատ քիչ է պատահում: Այն հաճախ նկատվում է կրծի կամ պտուկների  հիվանդության ժամանակ: Հիվանդ կովից ստացված կաթը ընդհանուրին խառնել չի թույլատրվում:


To top