< Օրգանական սնունդ առողջ կյանքի համար
02.03.2017 Կատեգորիա Խորհրդատվական նյութեր (Տավուշի ԳԱՄԿ)

ԿԹԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄ: ԿԱԹՆԱՏՈՒ ՏԱՎԱՐԻ ԽՆԱՄՔԻ և ԿԵՐԱԿՐՄԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ


    Կովերին կթելը կաթնային տավարաբուծության մեջ շատ կարևոր միջոցառում է: Նրանց ճիշտ և լիարժեք կթելը կարևոր է շատ և բարձրորակ կաթ ստանալու, ինչպես նաև կովի կուրծքն  առողջ վիճակում պահպանելու համար:

Կովերին կթելիս անհրաժեշտ է պահպանել որոշակի կանոններ:

•Մաքուր կաթ ստանալու համար պետք է կովանոցը պահել մաքուր,կթելուց առաջ չի կարելի գոմաղբը գոմից դուրս տանել, ցամքարը  փոխել, կերը բաժանել կովերին:

•Կովերին պետք է պահել մաքուր, սակայն կթից անմիջապես առաջ նրանց չպետք է մաքրել, այլապես անասնաշենքի օդը և, հետևապես,կաթը, կարող է կեղտոտվել:

•Կաթի ամանները` ֆլյագաները, կթի դույլերը պետք է միշտ պահել մաքուր, լվանալ խոզանակով, սկզբում` գոլ ջրով (35-400C), այնուհետև`տաք (85-900C) սոդայաջրով, իսկ վերջում ողողել եռացրած ջրով:

•Մինչև կովին կթելը կթվորը պարտադիր պետք է ձեռքերը լվանա գոլ ջրով և օճառով, չորացնի մաքուր սրբիչով, այնուհետև հագնի մաքուր խալաթ:

•Կթելուց առաջ կթվորը պետք է զննի կովի կուրծը, պտուկները լվանա տաք (40-450C) ջրով, ապա  չորացնի մաքուր սրբիչով: Դա կարևոր է նաև սանիտարական տեսակետից բարձր որակի կաթ ստանալու համար: Լվանալուց հետո պետք է կատարել կրծի և նրա առանձին քառորդների թեթևակի նախապատրաստական մերսում: Կրծի լվանալը և մերսումը առաջացնում են գրգիռներ և խթանում կաթի արտադրության և արտազատման հետ առնչվող օրգանների գործունեությունը:

•Կթելուց յուրաքանչյուր պտուկից կաթի առաջին շիթերը պետք է հավաքել առանձին ամանի մեջ, նախ, որ այդ շիթերի մեջ կան մեծ քանակությամբ մանրէներ և ապա, որ դա հնարավորություն է տալիս  հայտնաբերել կրծաբորբով հիվանդ կովերին: Կաթի առաջին շիթերը սննդի համար չի կարելի օգտագործել: Մեծացել է կաթի միջոցով մի շարք հիվանդությունների տարածման սպառնալիքը: Առանձին շիթերում թարախ, արյան հետքեր կամ մակարդված լորձ նկատելու դեպքում պետք է դիմել  անասնաբույժի:

•Կթելու ժամանակ կովերի նկատմամբ կոպիտ վերաբերմունք չի կարելի ցուցաբերել. դա կկասեցնի  կաթի արտազատումը:

•Կովերին անհրաժեշտ է կթել օրվա մեջ երկու կամ երեք անգամ` նույն ժամերին, քանի որ նրանք կթելու  ժամանակի նկատմամբ ձեռք են բերում պայմանական ռեֆլեքս և կաթնատվությունը չի նվազում:

•Կովերին ձեռքով կթելու երեք ձև գոյություն ունի` բռնցքակիթ, մատնակիթ, ոչխարակիթ:

 Բռնցկակիթ: Կթելու ամենալավ ձևն է, այն ապահովում  է պտուկների լավ պահպանումը, կովերին կթելիս կթվորը չի հոգնում, բարձրանում է աշխատանքի արտադրողականությունը: Բռունցքով կթելիս կթվորը պտուկն առնում է ափի մեջ, բռնում որքան կարելի է բարձր և սեղմում վերևից ներքև:Նախ`  սեղմում է ցուցամատը, ապա միջին մատը, անանուն մատը և ճկույթը: Բռունցքով կթելիս, պտուկը  սեղմվում է աստիճանաբար և հավասարաչափ, բութ մատը ճնշում է պտկի արմատին և անընդհատ գրգռելով հիմքի ներվերը, նպաստում է կաթի լրիվ արտազատմանը:

Կթել պետք է չոր ձեռքերով, արագ (մեկ րոպեում կատարելով 80-100 սեղմում): Արագ և լրիվ կթելը,կրծում կաթը չթողնելը, կարևոր է նաև նրա համար, որ կաթի վերջին շիթերը մեծ քանակությամբ յուղ են  պարունակում` 8-10% և ավելի, մյուս կողմից դատարկ կրծում կաթի առաջացումն  ավելի արագ է կատարվում:

 

Մատնակիթ: Մատնակթի դեպքում կթվորը պտուկը վերցնում է բութ և ցուցամատ մատների մեջ և կթում վերևից ներքև ձգելով, կթելու այս ձևը ցանկալի չէ, այն կովի մոտ առաջացնում է ցավ, կենդանին  հաճախ թույլ չի տալիս կրծին ձեռք տալ, պտուկների վրա առաջանում են ճեղքվածքներ ու  գորտնուկներ, այդ բոլորը բացասաբար են անդրադառնում կաթի արտազատման արագության և կովերի կաթնատվության վրա:

 

Ոչխարակիթ: Կովին ոչխարակիթ ձևով կթելիս, կթվորն իր չորս մատները ծալած վիճակում պտուկի մի կողմում է պահում, իսկ բութ մատը ծալած վիճակում` հակառակ կողմում և վերևից ներքև սեղմելով, կթում է: Կթելու այս ձևն  ավելի լավ է, քան մատնակիթը, բայց ավելի վատ, քան բռունցքակիթը:

Կաթի արտազատումը դադարելուց հետո, կատարում են կրծի եզրափակիչ մերսում և վերջնակիթ`  հանելով կրծում մնացած կաթի վերջին շիթերը:

 

Կովի կաթի գնահատումը և արատները

 

  Կովի կաթը կաթնագեղձերի արտազատուկն է: Այն ունի դեղնավուն նրբերանգով սպիտակ գույն, քաղցրավուն համ և թեթևակի մաշկային  հոտ: Կաթը, որպես  կենսաբանական  հեղուկ, ինչպես արտաքին  միջավայրի գործոնների, այնպես էլ ֆիզիոլոգիական ներքին  գործընթացների ազդեցությունից ենթարկվում է մի շարք  փոփոխությունների:

Կաթը, որպես անմիջական օգտագործվող սննդամթերք և, որպես հումք,պետք է ապահովի որոշակի որակական հատկանիշներ:

Կաթի որակը գնահատվում է օրգանոլեպտիկ և լաբորատոր  եղանակներով:

 Օրգանոլեպտիկ եղանակով գնահատումը հիմնվում է մարդու զգայարանների` տեսողության,հոտառության և ճաշակելիքի զգացողության վրա: Օրգանոլեպտիկ հատկանիշների մեջ մտնում են  համը, գույնը, հոտը, մաքրությունը և այլն:

 Լաբորատոր եղանակով որոշվում է կաթի յուղայնությունը, խտությունը, թթվությունը,սպիտակուցների պարունակությունը և ջրի առկայությունը:

Կովի կաթի կազմը դժվար է արտահայտել թվային որոշակի մեծություններով, որովհետև նա այնքան էլ  հաստատուն չէ և փոփոխվում է տարբեր պատճառներից: Կովի կաթի միջին կազմը կարելի է  բնութագրել հետևյալ մեծություններով` ջուր 87.5%, չոր նյութեր 12.5%: Վերջինիս մեջ 3.8%-ը յուղ է, 3.5%-ը սպիտակուց, որից 2.8% կազեին, 0.7% ալբումին և գլոբուլին, 4.5% կաթնաշաքար, 0.7% մոխիր:

Կովի կաթի կազմի և հատկությունների վրա ազդող հիմնական գործոններն են` լակտացիայի շրջանը, կենդանու ցեղը, կերերը, կթելու տեխնիկան, զբոսանքը, կենդանու առողջական վիճակը և այլն: Այս և մի շարք այլ գործոնների ոչ լիարժեք իրականացման հետևանքով կովի կաթը ձեռք է բերում մի շարք արատներ:

 1.Դառը համը գլխավորապես առաջանում է միկրոօրգանիզմների ներգործությունից: Կաթի մեջ դառնության ի հայտ գալը կապված է սպորավոր միկրոօրգանիզմների կենսագործունեության հետ: Սրանք դիմանում են տաքացնելուն և կաթնաթթվային պրոցեսների բացակայության պայմաններում կարող են բազմանալ: Այս արատի դեմ պայքարելու միջոցներն են` մանրազնին պաստերիզացիան, մաքուր միկրոօրգանիզմներով չսերմանված կաթի ստացումը և նրա ճիշտ պահպանումը: Կաթի դառնության աղբյուր կարող են ծառայել նաև դառնահամ կերերը:

 2.Կծվածահամն առաջանում է յուղի քայքայման հետևանքով` կարագաթթվի, ալդեհիդների, կետոնների և այլ նյութերի գոյացումից: Այս արատը կարելի է կանխել կաթի ստացման պրոցեսում  սանհիգիենիկ պայմանները պահպանելու միջոցով: Այս արատից խուսափելու համար կաթը երկար  ժամանակ պահելիս, անհրաժեշտ է պահպանման ջերմաստիճանը սահմանել 0-10C , իսկ   պաստերիզացված կաթը, 100-ից ոչ բարձր աստիճաններում պետք է պահել 36 ժամից ոչ ավելի:

3.Կերահամ արատն ի հայտ է գալիս կովերը յուրահատուկ համ ու հոտով օժտված խոտերով  կերակրելիս: Այդ կերերը պարունակում են հաճախ ալկալոիդներ, որոնք կաթին տալիս են տհաճ համ  ու հոտ: Այդպիսի կերերի թվին են պատկանում` սոխը, սխտորը, լյուպինը, շաղգամի, մանանեխի  փրերը և այլն:

Այս արատը կանխելու համար անհրաժեշտ է վերոհիշյալ կերերի քանակը պակասեցնել կամ  բոլորովին հանել:

 4.Ճարպահամության արատն առաջանում է կաթի վրա ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների  ուղղակի ազդեցության հետանքով: Չհագեցած ճարպաթթուներն ուլտրամանուշակագույն  ճառագայթների ներգործության շնորհիվ կարող են հագենալ և ձեռք բերել ճարպի համ ու հոտ:

Այս արատից խուսափելու համար խորհուրդ է տրվում կաթը պահել սառը և արևի ճառագայթներից  պաշտպանված շենքերում:

 5.Կաթի անժամանակ մակարդում կարող է տեղի ունենալ, երբ մոզամեր կովերի կաթը որոշ  քանակությամբ խիժ է պարունակում` թթվության որոշակի բարձրացման հետևանքով, ինչպես նաև  միկրոօրգանիզմների կողմից մակարդող հատկություններով օժտված ֆերմենտ արտադրելիս:

Պայքարի միջոցներն են` խիժը կաթի հետ չխառնելը, կթից հետո կաթն անմիջապես պաղեցնելը և նրա ստացման ու պահպանման ժամանակ սանիտարահիգիենիկ ռեժիմ սահմանելը:

 6.Ձգվող (լորձոտ) կաթ ստացվում է զանազան բակտերիաների ներգործության հետևանքով:Արատը կարող է երևան գալ ինչպես նորմալ, այնպես էլ թթված կաթում: Բարձր թթվություն ունեցող  կաթում արատը հարուցվում է կաթնաթթվային ստրեպտոկոկերի հատուկ ռասսաների կողմից, որոնք օժտված են մակարդման ժամանակ լորձանք առաջացնելու ընդունակությամբ:

Մի քանի թթու կաթնամթերքների համար սա արատ չի համարվում:

Պայքարի միջոց է հանդիսանում ինչպես կաթի պաստերիզացիան, այնպել էլ թթու կաթնամթերքների  արտադրության ժամանակ մաքուր կուլտուրաների փոխարինումը նորով:

 7.Աղի կաթ ստացվում է մաստիտով հիվանդ և մոզամեր կովերից, իսկ երբեմն էլ նախացամաքային  շրջանում: Պահանջվում է այդպիսի կաթը ընդհանուրին չխառնել, այլ մշակել առանձին:

 8.Կաթի կարմիր գույնը պայմանավորվում է նրա մեջ արյան, իսկ երբեմն էլ գունագոյացնող  բակտերիաների առկայությամբ:

Որոշ ժամանակ կաթը հանգիստ թողնելիս արյան մասնիկները նստում են հատակին կամ փաթիլների ձևով լողում են նրա մեջ: Գունագոյացնող բակտերիաներով վարակված կաթը մեկ օր (իսկ երբեմն էլավելի) պահելիս մակերեսին առաջանում են կարմիր խալեր: Այդ խալերն առաջացնում են Bact. prodigiosum (այսպես կոչված <հրաշալի>) ցուպիկները:

Բակտերիալ ծագմամբ արատ քիչ է պատահում: Այն հաճախ նկատվում է կրծի կամ պտուկների  հիվանդության ժամանակ: Հիվանդ կովից ստացված կաթն  ընդհանուրին խառնել չի թույլատրվում:

  Կթու  կովերի  կերակրման  կերաբաժինները.

Կովերի սննդանյութերի պահանջը կապված է կենդանի զանգվածի, կաթնատվության և կաթի յուղայնության հետ:Ցանկալի է, որ յուրաքանչյուր ֆերմեր ունենա կերի հաշվեկշիռ և կերերի  օգտագործման ամսական ծրագրեր:

  Կերերի բարձր որակը և բազմազանությունը կերաբաժիններում հանդիսանում է  սննդանյութերի  արդյունավետ օգտագործման հիմնական նախապայմանը: Հիմնական կերերի որակի ցածր լինելը լրացվում է խտացրած կերերի հաշվին:

  Կերաբաժին կովերի կերակրման համար, /օրինակ/

  կենդանի զանգվածը 500կգ, կաթի յուղայնությունը  3.8-4.0,  20լ կաթ արտադրելու   դեպքում տրվում է   օրական մեկ գլխին`

Խոտ 6կգ, սիլոս 10կգ,սենաժ 6կգ,արմատապտուղ 10կգ,վիտամինային խոտալյուր 1.0կգ,գարեջրի դիրտ 15կգ, խտացրած կեր 4կգ, աղ 105գ, կերի միավոր 14.6:


To top